Hướng dẫn lựa chọn nhân sâm để mua được loại tốt nhất? Nhân sâm gồm những loại nào và tốt như thế nào?

Theo PGS Nguyễn Viết Tựu thì sâm không có giá trị cung cấp năng lượng và các chất liệu để bồi bổ cơ thể mà đóng vai trò một chất xúc tác vạn năng, một “điều phối viên” sẵn sàng làm nhiệm vụ điều hoà một khi các chức năng bị suy giảm, rối loạn, nhất là vào những “thời điểm nguy hiểm” để lập lại sự cân bằng, duy trì sự ổn định các chức năng của cơ thể.

Hướng dẫn lựa chọn nhân sâm để mua được loại tốt nhất

“Sâm bổ lắm. Ai cũng dùng được hết. Mua lấy mấy củ về làm quà cho ba, mẹ ở quê”, người phụ nữ bán sâm và thuốc Bắc trên đường Hải Thượng Lãn Ông, Q. 5, TP. HCM, niềm nở giới thiệu.

Thấy khách e ngại, chị tiếp tục quảng cáo: “Có nhiều loại sâm lắm. Đắt tiền, ít tiền có hết. Tụi chị bán hàng chính hãng, không lo sâm giả đâu”. Vừa nói, chị vừa chỉ cho chúng tôi xem những loại sâm bày trong cửa hàng. Có vô số loại sâm được bày trên mẹt tre, trong tủ kính, trên mâm sắt. Có loại được đóng hộp, có loại chỉ bọc bao ni-long, thậm chí có loại được đựng trong hộp gỗ sơn son thiếp vàng.

Một vòng dạo quanh thị trường sâm

Trong khi người bạn đi cùng “giả đò” cho lương y bắt mạch, tôi hỏi mua sâm cho người 50 – 60 tuổi. Cô bán hàng khoảng 20 tuổi bê ra một lọ bằng nhựa chứa sâm lát. Lọ này không nhãn mác, không dấu kiểm tra chất lượng. Phía dưới đáy lọ tôi thấy một ít gạo đã mốc xanh. Hỏi ra mới biết: “Bỏ gạo vào bình là để chống mốc, giữ sâm được lâu”.

Trên từng lát sâm nổi những đốm mốc trăng trắng hay thâm đen. Cô bán hàng giới thiệu: “Đây là nhân sâm nhập khẩu, chỉ có 50.000 đồng/100 gam”. Tôi hỏi mua loại sâm củ, chị bán hàng vẫn nhiệt tình giới thiệu. Chị đưa ra cây sâm củ to và dài bằng ngón tay trỏ, đầu củ sâm giống gỗ, vài chiếc rễ thâm nhạt. Tôi hỏi: “Nhân sâm này chừng bao nhiêu tuổi?”. Chị bán sâm trả lời: “Ai mà biết tuổi sâm”. Vừa lúc ấy, một người đàn ông khoảng gần 50 tuổi, da dẻ vàng vọt, bước vào cửa hiệu. Ông ta bảo: “Chị bán cho tôi hai hộp sâm”.

Lát sau, chị bán hàng đưa ra hai lọ sâm hiệu với giá 80.000 đồng/hộp. Khi mở lọ sâm ra kiểm tra, người khách phát hiện những viên thuốc bên trong đã bị vỡ và hộp thuốc dính đầy bụi mốc. Chị bán sâm giải thích ngay: “Hàng lấy từ Malaysia nên đi đường bị xóc, vỡ ra là chuyện bình thường, miễn sao hàng vẫn đảm bảo chất lượng là được”. Chị còn đưa lọ sâm lên mũi người khách bảo: “Vỡ ra thế lại càng thơm hơn ấy chứ”.

Chỉ dạo quanh một vòng các cửa hàng thuốc Đông y trong thành phố, chúng tôi đã thấy sự phức tạp về thị trường sâm hiện nay. Sâm không chỉ đa dạng về xuất xứ, chủng loại, mà còn cả hãng sản xuất và giá cả. Chỉ riêng về nơi xuất xứ bạn có thể tìm được đủ loại sâm từ Triều Tiên, Trung Quốc, Hoa Kỳ đến Việt Nam.

Tại một cửa hàng trên đường Hải Thượng Lãn Ông, Q. 5, TP. HCM, chúng tôi chú ý đến một người đàn ông mập mạp, tay đeo nhẫn vàng to cẩn đá mắt mèo đen nhánh. Vừa bước vào, ông ta nói lớn: “Ở đây có bán sâm không?”. Chị bán hàng liền bỏ những người xung quanh,niềm nở đón: “Anh cần loại sâm nào cũng có hết”.

“Sâm nào tốt nhất”, người đàn ông nhấc hộp nhựa đựng sâm cô bán hàng vừa bỏ lên tủ kính ngắm nghía và nói. Người bán hàng liến thoắng: “Sâm nào cũng tốt. Sao anh không mua sâm Hoa Kỳ này đi, 200.000 đồng/100 gam, nhiều người chuộng lắm”. Sâm Hoa Kỳ được bọc trong bịch ni-long, có màu vàng nhạt, khô quắt nhìn giống mắt của cây tre già. Vị khách đưa bịch sâm lên nhìn, ngửi rồi bỏ đi thẳng.

Chị bán hàng lườm nguýt nói bỏ trỏng: “Ôi, cái thứ người chả biết gì mà cứ bày đặt làm sang…”. Tôi chen ngang: “Tôi cũng muốn mua sâm cho bà nội dùng nhưng không có nhiều tiền. Có loại nào rẻ hơn không?”. Người bán hàng nhiệt tình bày lên một số củ sâm nhỏ màu nâu nhạt, giới thiệu: “Sâm của Việt Nam lấy từ tận núi cao rừng sâu về. Không mất thuế nhập khẩu nên rẻ hơn tất cả các loại sâm khác nhưng tốt không kém”.

Tôi vờ chê cứng, người bán hàng đưa ra một hộp sâm bột, mấy vỉ đạm sâm, mấy hộp cao sâm, hướng dẫn: “Không dùng được sâm cứng, cô nên mua sẵn loại bột, chỉ cần hoà nước để uống là xong. Cao sâm cô đặc cũng tiện dùng…”. Nhìn đám bột thâm nâu lấm tấm vàng, miếng cao thâm đen có phảng phất mùi sâm, không ai biết trong thành phần đó có lẫn những bột gì, cao gì?

Giá sâm cũng “trên trời”, mặc người bán thét thế nào thì thét. Loại rẻ nhất khoảng 50.000 đồng/100 gam, loại đã chế thành đạm của Việt Nam giá 60.000 đồng/hộp 10 vỉ. Một loại sâm khác cũng dạng viên, xuất xứ Hàn Quốc, đóng trong hộp sắt cũng có giá 60.000 đồng/hộp. Sâm Triều Tiên giá 250.000 đồng/hộp…

Cùng một loại sâm lát cửa hàng này bán giá 60.000 đồng/100 gam, cửa hàng khác bán giá gấp đôi. Hỏi tại sao đắt hơn, họ chỉ bảo do chất lượng sâm của mình tốt hơn. Không ai kiểm chứng cho những gì họ nói. Thậm chí, nếu cần, bạn cũng có thể mua loại sâm quý hiếm với giá cả hàng trăm triệu đồng.

Người tiêu dùng không nên lạm dụng sâm và phải luôn cẩn thận

Tất cả các loại sâm đều được quảng bá như một loại thần dược. Những lợi ích hấp dẫn của nó thường được người bán nhắc đi nhắc lại: tăng trí thông mình, chống mỏi mệt, chống lão hoá, chữa ung thư, làm mặt nạ giúp da hồng hào đẹp như Tây Thi… Một số loại sâm còn được quảng bá “người hùng trong việc gối chăn, tốt cho cả nam và nữ”.

Thậm chí còn có sâm cải tử hồi sinh. Đó là chuyện của chị Nguyễn Phương Linh, Q. 1, TP. HCM. Năm ngoái, bà nội chị sắp qua đời, nghe mọi người giới thiệu có loại sâm giúp người bệnh nặng khoẻ lại nên chị lặn lội lên khu vực Hải Thượng Lãn Ông, Q. 5, TP. HCM, tìm bằng được. Ông chủ cửa hàng nói với chị: “Cả thành phố này chỉ có cửa hàng tôi mới có, loại sâm này giá 120 triệu/củ sâm”.

Củ sâm to đựng trong lọ kính, còn nguyên rễ, giống như hình người. Nghe ông chủ nói, chị muốn mua nhưng không biết lấy đâu ra tiền. Chị Linh ân hận mãi vì “có cách mà không giúp bà”. Nỗi oan ấy được giải khi mấy tuần sau, người bạn đi cùng chị hôm đó đã mua củ sâm ấy cho người họ hàng sắp mất. Tốn tiền, sâm uống rồi mà người bệnh vẫn chết

Có thể thấy, không ai phủ nhận những tác dụng của nhân sâm, nhưng ngoài việc người bán tự huyễn hoặc những tác dụng của sâm, chính người mua cũng tiếp tay để khiến thị trường sâm trở nên “không biết đường nào mà lần”, đẩy giá sâm lên cao và khuyến khích sâm giả, kém chất lượng lưu hành tràn lan trên thị trường. Kết cục, chính người tiêu dùng tự hại mình, tiền mất tật mang.

Trong quá trình viết bài, chúng tôi có dịp tiếp xúc với chị Nguyễn Hồng Hoa, 40 tuổi, ngụ tại Tản Đà, Q. 5, TP. HCM, một tín đồ của sâm. Chị bảo: “Tôi mua sâm hàng tháng ở đây, cả nhà tôi ai cũng dùng sâm. Tôi thích món này nhất nên chế bằng nhiều cách như ăn sống, hấp, nấu canh, nấu nước để uống… Đã khoẻ thì khoẻ hơn. Có tiền cứ tranh thủ mua dùng”.

Chị tiết lộ thêm: “Tôi dùng sâm được gần 10 năm rồi. Dạo trẻ tôi mập nên ăn sâm giữ sức để nhịn ăn hàng tuần liền. Bây giờ mỗi ngày không ngậm một miếng sâm là không chịu được”. Thậm chí, được biết, có không ít người mẹ đến mua sâm cho con để tăng sức khoẻ, trị chứng biếng ăn.

Chị Nguyễn Thị Thu Hà, ngụ tại Q. 1, TP. HCM, cho biết: “Con chị đã sáu tuổi mà chưa bao giờ chịu ăn. Nó còm nhom như đứa trẻ lên bốn. Nghe hàng xóm nói nên cho trẻ uống sâm, chị bỏ ra tiền triệu mua sâm nước về ép con uống”.

Chị cho con uống được hơn nửa tháng nhưng cậu bé vẫn chưa tăng cân, chị tiếp tục cho uống. Cho đến khi cậu bé nổi mụn đầy lựng, thường xuyên bị hoa mắt. Chị đành phải đưa con đi khám bệnh. Bác sĩ cho biết cũng do lạm dụng sâm mà ra.

Hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến trẻ con mà cho cả người lớn. Ví dụ như trường hợp của chị Trần Thị Ngọc, Q. 3, TP. HCM. Mẹ chị đã 75 tuổi nên chị thường xuyên mua sâm về cho mẹ ngậm, hấp chung với thịt. Mấy ngày đầu, mẹ chị đầy bụng, bỏ luôn cả cơm. Chị lo mẹ mệt, lại đi mua sâm về cho mẹ uống. Vài ngày sau, mẹ chị bị tiêu chảy nặng, mặt tái xanh. Chị cuống quýt đưa mẹ đi bệnh viện. Bác sĩ bảo bà bị ngộ độc thực phẩm. Đối tượng gây tiêu chảy chính là nhân sâm.

Một điều dễ nhận thấy là những người bán hàng không có đủ kiến thức để hướng dẫn người tiêu dùng cách sử dụng. Vì mục đích lợi nhuận, họ chỉ biết quảng cáo rầm rộ, thuyết phục khách hàng mua sâm cho bằng được.

Theo tiến sĩ – dược sĩ Bùi Mỹ Linh, khoa Dược, trường Đại học Y Dược TP. HCM, việc làm sâm giả vô cùng tinh vi, rất khó nhận biết, ngay cả những người có “nghề” về dược liệu cũng khó xác định đâu là sâm có đủ chất lượng. Nhân sâm kém chất lượng thường là đậu đũa, sâm đất, hoa sơn sâm, thương lục… ướp lại từ tinh dầu nhân tạo, đậm mùi “sâm thật” và các hoá chất tẩm màu để làm đẹp cho nó.

Ngoài ra, theo lương y Đinh Công Bảy, Tổng thư ký Hội Dược liệu TP. HCM, hiện nay có rất nhiều nguồn cung cấp sâm từ nước ngoài như Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia… Mọi người cứ hễ thấy mệt mỏi, chán ăn, suy nhược lại mua sâm về dùng, như thế hoàn toàn không hợp lý. Những người bị bệnh thực chứng (cấp tính) như cảm sốt, đau bụng tiêu chảy do trúng thực… không nên dùng.

Lương y Đinh Công Bảy còn cho biết: “Không có loại sâm nào có thể dùng cho tất cả mọi người, mọi thể trạng như lời quảng cáo của một vài người bán sâm”. Nếu dùng sâm không đúng chỉ định có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc như bệnh càng trầm trọng hơn, thậm chí có thể dẫn đến tình trạng sức khoẻ nguy kịch, ảnh hưởng đến tính mạng. Do đó, tuỳ vào sức khoẻ từng nười có thể dùng sâm hay không.

Để có thể hạn chế những hậu quả không đáng có, bạn nên nhờ bác sĩ uy tín kiểm tra sức khoẻ và có lời khuyên về việc dùng sâm loại gì và như thế nào. Cách tốt nhất để có thể có nhân sâm chất lượng, bạn nên chọn mua những nhãn hàng uy tín và sản phẩm sâm đã qua kiểm duyệt của Bộ y tế.

Nhân sâm gồm những loại nào và tốt như thế nào?

Từ xa xưa, sâm đã được sử dụng như là phương thuốc thần hiệu trị được nhiều bệnh và đứng hàng đầu trong bốn vị thuốc bổ của đông y, đó là sâm, nhung, quế, phụ. Vào thế kỷ thứ 16, danh y Lý Thời Trân của Trung Quốc đã thí nghiệm tác dụng của sâm bằng cách xem nhịp thở của hai người cùng chạy vài dặm đường. Kết quả, người có ngậm sâm thì nhịp thở vẫn bình thường (nghĩa là cơ thể không mệt) trong khi người không ngậm sâm thì nhịp thở dồn dập…

Ngày nay các công trình nghiên cứu khoa học cho thấy tính chất dược lý của sâm rất đa dạng như

– Gia tăng sự hồi phục các chức năng của cơ thể, được xem là loại thuốc bổ toàn diện.

– Tác dụng chống lão hóa tế bào, thúc đẩy quá trình sinh tổng hợp protein của tế bào mới. Do đó người xưa cho rằng sâm là vị thuốc “cải lão hoàn đồng”.

– Kích thích cơ chế miễn dịch của cơ thể, giúp chống lại bệnh nhiễm trùng, là phương thuốc phòng bệnh.

Theo PGS Nguyễn Viết Tựu thì sâm không có giá trị cung cấp năng lượng và các chất liệu để bồi bổ cơ thể mà đóng vai trò một chất xúc tác vạn năng, một “điều phối viên” sẵn sàng làm nhiệm vụ điều hoà một khi các chức năng bị suy giảm, rối loạn, nhất là vào những “thời điểm nguy hiểm” để lập lại sự cân bằng, duy trì sự ổn định các chức năng của cơ thể. Vì thế người còn trẻ chưa nên dùng sâm.

Có những loại sâm nào?

Sâm trồng tại xứ Cao-Ly (Triều Tiên) được đánh giá là tốt nhất. Người ta đã thử lấy giống sâm Hàn Quốc đi trồng ở nơi khác với cấu tạo đất và điều kiện khí hậu tương đương (sâm Hoa kỳ) nhưng vẫn không có được sản phẩm tốt tương đương. Sâm tốt là nhân sâm Triều Tiên (Panax Ginseng C.A.Meyer) được thu hái từ năm thứ sáu, khi hái không làm rễ bị đứt. Hai loại nổi tiếng nhất là:

– Hồng sâm: là những củ sâm to nhất, màu trắng ngà còn nguyên rễ nhỏ, màu đẹp, giống hình người (vì thế có tên là nhân sâm). Hồng sâm lại chia làm nhiều loại theo trọng lượng.

– Bạch sâm là sâm tốt nhưng không đạt tiêu chuẩn như hồng sâm.

Ngoài ra còn có sâm của nhiều nước khác trên thế giới như Liên xô (cũ), Nhật Bản, Trung Quốc, Hoa kỳ… Tại Việt Nam, có hai loại sâm được sắp vào loại sâm thật, đó là sâm Việt Nam (Panax Vietnamensis) còn gọi là sâm K5 và sâm Tam thất (Panax pseudogingseng) mà các sản phẩm đặc chế từ hai loại sâm này đang được nhiều người tín nhiệm.

Thuốc sâm có các dạng nào?

Ngoài sản phẩm hàng đầu là sâm củ, Hàn quốc tận dụng thế mạnh để sản xuất nhiều dạng thuốc chứa sâm như sâm lát (ngậm hoặc pha trà), trà sâm (hoà tan), thuốc bổ đa sinh tố kết hợp với sâm, rượu bổ sâm… Ngoài ra còn có các thức ăn bổ dưỡng (health food) chứa sâm.
Việt Nam cũng khai thác rất nhiều các loại thuốc chứa sâm như sâm nhung đại bổ, sâm qui tinh, đại bổ trường sinh tửu, sâm kỳ bá bổ tinh, sâm nhung kiện lực….

Ngoài ra còn có những vị thuốc mang tên sâm. Trên thị trường có rất nhiều dược liệu mang tên sâm nhưng thật ra không mang những dược tính của sâm và thường được dùng như là thuốc bổ trong y học dân tộc.

– Đảng sâm: thuộc họ hoa chuông (Camparulaceae) trong khi nhân sâm thuộc họ ngũ gia bì (Araliaceae), được xem là có thể thay thế nhân sâm nhưng giá lại rẻ.

– Sâm bố chính: thuộc họ bông vải (Malvaceae) có rễ giống hình người dễ nhầm với nhân sâm.

– Thổ cao ly sâm: thuộc họ rau răm (Fortulacaceae).

– Huyền sâm, sa sâm…. Nhìn chung có rất nhiều vị thuốc mang tên sâm nhưng lại thuộc nhiều họ thực vật khác nhau, có thể có củ giống hình người như nhân sâm nhưng tính chất dược lý không giống hoặc chỉ giống một phần…

Hướng dẫn lựa chọn nhân sâm để mua được loại tốt nhất? Nhân sâm gồm những loại nào và tốt như thế nào? 1

Cách phân biệt sâm giả

Từ xưa đến nay, sâm vẫn được xem là loại thuốc quí, vì thế có rất nhiều loại thuốc thích kèm thêm tên “sâm” trong công thức để có giá trên thị trường. Những hình thức sau đây được xem là lừa dối người tiêu dùng:

– Bao bì vẽ hình nhân sâm nhưng thực chất không phải là nhân sâm.

– Trong công thức có nhân sâm nhưng hàm lượng không đạt theo tiêu chuẩn Dược điển (40 mg hoạt chất định chuẩn Ginsenosid G115 tương đương 200mg nhân sâm loại Panax ginseng).

Vì thế, nhiều sản phẩm có sâm được phép lưu hành trên thị trường đều ghi rõ loại sâm và hàm lượng trong thành phần công thức như: Ginsana G115 (Panax ginseng C.A. Meyer 100mg), Homtamin Ginseng (định chuẩn 40mg Korea Ginseng), Meko Pharmaton (40mg Panax Ginseng), Korea Ginseng Antler Extract Capsule (156mg tinh chất nhân sâm), Pharmaton (Ginseng G115 40 mg)… Còn các loại sâm trôi nổi trên thị trường, ngoài cảm quan “có mùi sâm”, thì “có trời mới biết” đó là loại sâm nào, bao nhiêu tuổi và hàm lượng tinh chất còn lại…

Lưu ý khi dùng sâm là gì?

– Không cứ sâm mà cái gì cũng vậy, “bổ” không có nghĩa là “không bổ ngang thì cũng bổ dọc” với tất cả mọi người ai cũng như ai, bởi dùng không cẩn thận có người sẽ “bổ ngửa” chứ chẳng chơi.

– Theo Đông y, nhân sâm thường kết hợp với một vài bài thuốc làm thức ăn bổ dưỡng cho người huyết áp thấp để làm tăng huyết áp. Vì vậy người cao huyết áp cũng như những người trẻ tuổi cần thận trọng khi sử dụng nhân sâm.

– Cũng theo Đông y, sâm có tính hàn (lạnh). Vì vậy, những người yếu do “cảm mạo phong hàn”, đau bụng do “lạnh bụng”… không được cho dùng nhân sâm. Dân gian đã có câu chuyện về ông thầy lang đọc sách thuốc không đến nơi đến chốn và “phúc thống phục nhân sâm…” (“đau bụng cho uống nhân sâm…”) khiến bệnh nhân “tắc tử” – để cảnh báo chúng ta cũng là vì lẽ vậy.

Để lại một trả lời

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố.